Gradovi velikih kompozitora vode nas kroz istoriju muzike: Mocart nas podseća na Beč i Salcburg, Betoven na Bon i Beč, Bah na Lajpcig, Šopen na Varšavu i Pariz, a Vivaldi na Veneciju.
Veliki kompozitori često nisu čitav život provodili u mestu u kojem su rođeni. Selili su se tamo gde su postojali dvorovi, crkve, opere, orkestri, muzičke škole, izdavači i publika spremna da podrži njihov rad.
Zbog toga se istorija klasične muzike može posmatrati i kao velika mapa gradova.
Beč – svetska prestonica klasične muzike
Nijedan grad nije povezan sa toliko velikih kompozitora kao Beč.
- Jozef Hajdn
- Volfgang Amadeus Mocart
- Ludvig van Betoven
- Franc Šubert
- Johanes Brams
- Anton Brukner
- Gustav Maler
- Arnold Šenberg
- Johan Štraus Stariji i Johan Štraus Mlađi
Mocart je u Beču proveo poslednju deceniju života. Tu je stekao nezavisnost, održavao koncerte i napisao neka od svojih najpoznatijih dela.
Betoven je stigao sa 22 godine kako bi učio kod Hajdna i ostao u gradu do smrti. Šubert je u Beču rođen, dok se Brams u njega preselio iz Hamburga.
Carski dvor, bogati pokrovitelji, opere i koncertne dvorane učinili su Beč mestom na kojem je kompozitor mogao da stekne evropsku slavu.
Salcburg – Mocartov rodni grad
Volfgang Amadeus Mocart rođen je u Salcburgu 1756. godine. U ovom gradu proveo je detinjstvo i mladost, dobio prvo muzičko obrazovanje i radio u službi salcburškog nadbiskupa.
Sa Salcburgom je povezan i njegov otac Leopold Mocart, kompozitor, violinista i poznati muzički pedagog. U gradu je dugo radio i Mihael Hajdn, mlađi brat Jozefa Hajdna.
Mocart je kasnije napustio Salcburg jer je želeo veću umetničku slobodu. Pronašao ju je u Beču, ali je njegov rodni grad zauvek ostao jedan od najpoznatijih muzičkih gradova Evrope.
Lajpcig – grad Baha, Mendelsona i Šumana
Johan Sebastijan Bah stigao je u Lajpcig 1723. godine, kada je postao kantor Crkve Svetog Tome. U gradu je ostao do smrti 1750. i tu napisao veliki broj kantata, pasija i drugih crkvenih dela.
Više od jednog veka kasnije Feliks Mendelson postao je dirigent čuvenog orkestra Gevandhaus. Osnovao je i Lajpciški konzervatorijum, jednu od najvažnijih muzičkih škola u Evropi.
U Lajpcigu su živeli Robert i Klara Šuman, Gustav Maler je radio kao dirigent, Edvard Grig je studirao, a Rihard Vagner je u ovom gradu rođen.
Bon – grad u kojem je rođen Betoven
Ludvig van Betoven rođen je u Bonu 1770. godine. Tu je proveo detinjstvo, stekao prvo ozbiljno muzičko obrazovanje i radio kao dvorski muzičar.
Godine 1792. otišao je u Beč kako bi učio kod Jozefa Hajdna. Planirani privremeni boravak pretvorio se u trajno preseljenje i Betoven se više nije vratio da živi u Bonu.
Njegova rodna kuća danas je najvažnije mesto posvećeno kompozitorovom životu i radu.
Hamburg – od Telemana do Bramsa
Hamburg je rodni grad Johanesa Bramsa i Feliksa Mendelsona.
U njemu je Georg Filip Teleman decenijama bio gradski muzički direktor. Posle njegove smrti tu funkciju preuzeo je Karl Filip Emanuel Bah, jedan od sinova Johana Sebastijana Baha.
Georg Fridrih Hendl je u mladosti svirao u hamburškoj operi, dok je Gustav Maler krajem 19. veka radio kao dirigent.
Berlin – muzika velikog grada
Berlin je naročito dobio na značaju tokom 19. i 20. veka. Njegove opere, akademije i koncertne dvorane privlačile su kompozitore iz različitih delova Evrope.
- Feliks i Fani Mendelson
- Đakomo Majerber
- Feručo Buzoni
- Arnold Šenberg
- Kurt Vajl
- Paul Hindemit
- Hans Ajzler
Grad je bio važan i za razvoj moderne, eksperimentalne i avangardne muzike.
Vajmar – mali grad velikog uticaja
Vajmar nije veliki grad, ali zauzima posebno mesto u nemačkoj kulturnoj istoriji.
Johan Sebastijan Bah radio je u njemu kao dvorski orguljaš i koncert-majstor. Franc List je kasnije od Vajmara napravio centar romantičarske muzike, izvodio nova dela i pomagao mlađim kompozitorima.
Krajem 19. veka u gradu je kao dirigent radio i Rihard Štraus.
Prag – Smetana i Dvoržak
Prag je najvažniji grad češke klasične muzike.
Bedžih Smetana je u njemu osnovao muzičku školu, dirigovao i učestvovao u razvoju češke nacionalne opere. Njegov ciklus simfonijskih poema „Moja domovina” postao je jedan od simbola češke muzike.
Antonjin Dvoržak se kao mladić preselio u Prag. Svirao je u orkestru, predavao na konzervatorijumu i u gradu napisao veliki deo svojih dela.
Mocart nije stalno živeo u Pragu, ali ga je često posećivao. Praška publika posebno je volela njegovu muziku, a opera „Don Đovani” prvi put je izvedena upravo u ovom gradu.
Brno – grad Leoša Janačeka
Leoš Janaček najveći deo života proveo je u Brnu. Tu se školovao, radio kao nastavnik i osnovao orguljašku školu. Inspiraciju je pronalazio u narodnoj muzici, svakodnevnom govoru i melodiji ljudskog glasa.
U Brnu su nastala neka od njegovih najvažnijih dela, uključujući opere „Jenufa” i „Lukava mala lisica”.
Budimpešta – List, Bartok i Kodalj
Budimpešta je središte mađarske klasične muzike.
Franc List pomogao je osnivanje Muzičke akademije koja danas nosi njegovo ime. Bela Bartok i Zoltan Kodalj tu su studirali, predavali i istraživali narodnu muziku.
Bartok i Kodalj putovali su po selima, beležili stare melodije i koristili ih kao osnovu za novu umetničku muziku. Njihov rad učinio je Budimpeštu jednim od važnih evropskih centara muzikologije i muzičkog obrazovanja.
Varšava – Šopenov grad mladosti
Frederik Šopen rođen je u Želazovoj Voli, nedaleko od Varšave, ali je odrastao i školovao se u poljskoj prestonici.
U Varšavi je održao prve koncerte i napisao rane kompozicije. Poljsku je napustio 1830. godine i više se nije vratio.
Šopen je sahranjen u Parizu, ali je, prema njegovoj želji, srce vraćeno u Varšavu i danas se čuva u Crkvi Svetog krsta.
Sa gradom je snažno povezan i Stanislav Monjuško, jedan od osnivača poljske nacionalne opere.
Pariz – mesto susreta evropskih kompozitora
Pariz je bio centar francuske muzike, ali i drugi dom mnogih stranih umetnika.
- Frederik Šopen
- Hektor Berlioz
- Žorž Bize
- Kamij Sen-Sans
- Gabrijel Fore
- Klod Debisi
- Moris Ravel
- Erik Sati
- Žak Ofenbah
- Franc List
- Igor Stravinski
Šopen se u Pariz doselio 1831. godine i tu proveo ostatak života. Nastupao je u salonima, komponovao i podučavao klavir.
Debisi, Ravel i Sati u ovom gradu razvijali su nove muzičke ideje koje su promenile evropsku muziku. Pariz je imao sve što je kompozitoru bilo potrebno: konzervatorijum, opere, izdavače, bogate salone i uticajnu publiku.
London – Hendlov drugi dom
Georg Fridrih Hendl rođen je u nemačkom gradu Haleu, ali se 1712. trajno nastanio u Londonu.
U Engleskoj je napisao veliki broj opera, oratorijuma i svečanih kompozicija. Njegovo najpoznatije delo „Mesija” nastalo je upravo tokom londonskog perioda.
London je rodni grad Henrija Persla, dok su ga često posećivali Hajdn i Mendelson. Hajdn je tokom dva duža boravka napisao svojih dvanaest „Londonskih simfonija”.
Sa britanskom prestonicom povezani su i Edvard Elgar, Gustav Holst, Ralf Vogan Vilijams i Bendžamin Britn.
Venecija – grad Vivaldija i Monteverdija
Venecija je bila jedan od najvećih centara renesansne i barokne muzike.
- Andrea Gabrijeli
- Đovani Gabrijeli
- Klaudio Monteverdi
- Antonio Vivaldi
- Tomaso Albinoni
- Benedeto Marčelo
Monteverdi je bio kapelmajstor Bazilike Svetog Marka. Vivaldi je rođen u Veneciji i godinama je predavao muziku devojkama u ustanovi Ospedale della Pietà.
Rihard Vagner proveo je u Veneciji poslednje mesece života i tu umro 1883. godine.
Rim – crkvena muzika i simfonijske poeme
Rim je vekovima privlačio kompozitore zahvaljujući Vatikanu, crkvama i bogatim plemićkim porodicama.
- Đovani Pjerluiđi da Palestrina
- Arkanđelo Koreli
- Alesandro Skarlati
- Otorino Respigi
Palestrina je radio u rimskim crkvama i papskim kapelama. Respigi se početkom 20. veka preselio u Rim i njegovu atmosferu pretvorio u muziku. Fontane, borovi i svetkovine Rima postali su teme njegovih čuvenih orkestarskih dela.
Milano – grad opere
Milano je posebno važan zbog Teatra „La Skala”, jedne od najpoznatijih operskih kuća na svetu.
- Đuzepe Verdi
- Đakomo Pučini
- Vinčenco Belini
- Gaetano Doniceti
- Arturo Toskanini
Verdi nije čitav život proveo u Milanu, ali su u La Skali izvođene mnoge njegove opere. Pučini je u gradu studirao na konzervatorijumu i započeo profesionalnu karijeru.
Milano je bio mesto na kojem je uspeh jedne opere mogao kompozitoru da donese međunarodnu slavu.
Sankt Peterburg – ruska nacionalna škola
Sankt Peterburg je bio ključni grad ruske muzike 19. i početka 20. veka.
- Mihail Glinka
- Modest Musorgski
- Aleksandar Borodin
- Nikolaj Rimski-Korsakov
- Petar Iljič Čajkovski
- Igor Stravinski
- Dmitrij Šostakovič
Rimski-Korsakov godinama je predavao na gradskom konzervatorijumu. Čajkovski je bio među prvim studentima ove ustanove.
Šostakovič je u tadašnjem Lenjingradu proveo mladost i početak karijere. Njegova Sedma simfonija, poznata kao „Lenjingradska”, postala je muzički simbol otpora tokom Drugog svetskog rata.
Moskva – Čajkovski, Rahmanjinov i Skrjabin
Čajkovski se 1866. preselio u Moskvu i postao profesor na novoosnovanom konzervatorijumu. U gradu je proveo više od decenije.
Na Moskovskom konzervatorijumu školovali su se Sergej Rahmanjinov i Aleksandar Skrjabin. Sa gradom je povezan i Sergej Prokofjev, koji se nakon dugog boravka u inostranstvu vratio u Sovjetski Savez i nastanio u Moskvi.
Njujork – novi dom evropskih kompozitora
Krajem 19. i tokom 20. veka Njujork je postao jedan od najvažnijih gradova klasične muzike.
Antonjin Dvoržak je od 1892. do 1895. živeo u Njujorku i rukovodio Nacionalnim konzervatorijumom. Tokom američkog perioda napisao je Simfoniju „Iz Novog sveta”.
Gustav Maler je pred kraj života dirigovao Metropoliten operom i Njujorškom filharmonijom. Sergej Rahmanjinov preselio se u Sjedinjene Države posle Ruske revolucije, dok je Bela Bartok poslednje godine proveo u Njujorku.
Grad je, naravno, bio i dom Džordža Geršvina, jednog od kompozitora koji su povezali klasičnu muziku, džez i popularnu kulturu.
Los Anđeles – evropski kompozitori u egzilu
Uspon nacizma i početak Drugog svetskog rata primorali su mnoge evropske kompozitore da napuste kontinent.
- Arnold Šenberg
- Igor Stravinski
- Erih Volfgang Korngold
- Mario Kastelnuovo-Tedesko
- Mikloš Roža
Njihov dolazak ostavio je veliki trag i na filmskoj muzici. Korngold i Roža pomogli su da se razvije bogat, orkestarski zvuk klasičnog Holivuda.
Gradovi kompozitora sa prostora bivše Jugoslavije
I naš region ima gradove koji su snažno povezani sa razvojem umetničke muzike.
Beograd
U Beogradu su živeli i radili Stevan Stojanović Mokranjac, Petar Konjović, Stevan Hristić, Ljubica Marić, Vasilije Mokranjac i Zoran Hristić.
Novi Sad
Najpoznatiji kompozitor povezan sa Novim Sadom je Isidor Bajić, pedagog i osnivač muzičke škole koja danas nosi njegovo ime.
Zagreb
Sa Zagrebom su povezani Vatroslav Lisinski, Ivan plemeniti Zajc, Jakov Gotovac, Boris Papandopulo i Dora Pejačević.
Ljubljana
U Ljubljani su živeli ili radili Marij Kogoj, Slavko Osterc, Lucijan Marija Škerjanc i Marjan Kozina.
Koji grad je okupio najviše velikih kompozitora?
Ako se posmatra broj svetski poznatih kompozitora koji su u jednom mestu duže živeli i stvarali, Beč je bez ozbiljne konkurencije na prvom mestu.
Odmah iza njega mogu se izdvojiti Pariz, Lajpcig, London, Sankt Peterburg, Berlin, Prag i Budimpešta. Svaki od tih gradova predstavlja drugačiju muzičku tradiciju i istorijsku epohu.
Gradovi koji se i danas čuju u muzici
Kompozitori su se selili tamo gde su postojali orkestri, dvorovi, crkve, opere, škole, izdavači i bogati pokrovitelji. Zbog toga su pojedini gradovi postali mnogo više od mesta stanovanja – postali su deo same muzike.
Mocart i Betoven zauvek nas podsećaju na Beč, Bah na Lajpcig, Šopen na Varšavu i Pariz, Dvoržak na Prag, Vivaldi na Veneciju, a Šostakovič na Sankt Peterburg.
Njihove kuće, škole, crkve i koncertne dvorane i danas postoje. Kada ih posetimo, gradovi koje poznajemo iz istorije muzike odjednom postaju stvarna mesta kroz koja su ti ljudi hodali, radili i pokušavali da napišu svoje sledeće veliko delo.
Napomena: Članak obuhvata najvažnije muzičke centre, a ne svako mesto koje je neki kompozitor kratko posetio.
