Sam ujed komarca uglavnom nije opasan. Najčešće izaziva samo svrab, crvenilo ili manji otok. Problem nastaje kada je komarac zaražen i prenese malariju, dengu, žutu groznicu, Ziku, čikungunju ili virus Zapadnog Nila.
Rizik nije isti u celoj zemlji. Može da zavisi od regiona, nadmorske visine, godišnjeg doba, kišne sezone i trenutnih epidemija. Zato ovu listu treba posmatrati kao opštu orijentaciju, a ne kao zamenu za aktuelne zdravstvene preporuke pred putovanje.
Šta je zapravo opasno kod ujeda komarca?
Većina komaraca ne prenosi bolesti. Prema američkom CDC-u, uobičajena reakcija je ispupčena crvena promena na koži koja svrbi. Jača lokalna reakcija može uključiti veći otok, bol ili crvenilo.
Ozbiljniji rizik postoji samo kada određena vrsta komarca na tom području prenosi uzročnika bolesti. Zbog toga se mapa rizika stalno menja.
🟢 Zemlje i regioni sa veoma niskim rizikom
Za prosečnog stanovnika ili turistu, rizik od ozbiljnih bolesti koje prenose komarci uglavnom je veoma nizak u hladnijim i umerenim područjima, naročito u severnoj Evropi:
- Island
- Norveška
- Švedska
- Finska
- Danska
- Irska
- Ujedinjeno Kraljevstvo
- Nemačka
- Švajcarska
- Austrija
- Kanada, naročito severni delovi i veliki gradovi
- Novi Zeland
- Japan, naročito tokom uobičajenog gradskog boravka
To ne znači da je rizik apsolutno nula. Na primer, virus Zapadnog Nila postoji i u delovima Evrope i Severne Amerike, dok u pojedinim ruralnim delovima Azije postoje druge bolesti koje prenose komarci. Ipak, običan ujed u navedenim zemljama najčešće ostaje samo neprijatna kožna reakcija.
🟡 Umeren ili sezonski rizik
- Srbija
- Hrvatska
- Mađarska
- Rumunija
- Grčka
- Italija
- Španija
- Francuska
- Sjedinjene Američke Države
- Australija
U Srbiji i okolnim zemljama najvažniji sezonski rizik je virus Zapadnog Nila, uglavnom tokom toplih letnjih meseci. Oko 80% zaraženih nema simptome, dok manji broj razvije temperaturu, glavobolju, umor, bolove u telu ili osip. Teška neurološka bolest je retka, ali moguća, naročito kod starijih i imunokompromitovanih osoba, navodi Svetska zdravstvena organizacija.
U južnoj Evropi povremeno se pojavljuju i lokalni slučajevi denge ili čikungunje. ECDC objavljuje nedeljne izveštaje tokom evropske sezone prenosa, pa se aktuelna situacija može proveriti pre puta.
🔴 Područja sa visokim rizikom od malarije
Najveći teret malarije nosi podsaharska Afrika. Prema WHO izveštaju za 2025. godinu, afrički region je tokom 2024. imao oko 95% svetskih slučajeva i smrti od malarije.
Jedanaest afričkih zemalja čini približno dve trećine svih slučajeva i smrti u svetu:
- Burkina Faso
- Kamerun
- Demokratska Republika Kongo
- Gana
- Mali
- Mozambik
- Niger
- Nigerija
- Sudan
- Uganda
- Tanzanija
Visok ili značajan rizik postoji i u drugim delovima podsaharske Afrike, uključujući Angolu, Obalu Slonovače, Sijera Leone, Liberiju i delove Etiopije. Rizik se može razlikovati čak i unutar iste države.
🔴 Područja sa visokim rizikom od denge
Denga je najrasprostranjenija u tropskim i suptropskim, često urbanim i prigradskim područjima. Posebno je prisutna u delovima Latinske Amerike, južne i jugoistočne Azije i zapadnog Pacifika:
- Brazil, Kolumbija, Peru, Venecuela i Bolivija
- Meksiko i zemlje Centralne Amerike
- Indija, Bangladeš, Pakistan i Šri Lanka
- Filipini, Indonezija, Tajland, Vijetnam i Malezija
- Papua Nova Gvineja
Epidemije su često jače tokom i posle kišne sezone. WHO navodi da je tokom 2024. prijavljeno više od 14,6 miliona slučajeva denge, najviše u jednoj godini do tada. Bolest se pojavljuje u više od 100 zemalja, a rizik se širi i na nova područja. Više podataka dostupno je u WHO pregledu denge.
Koji regioni su najbezbedniji, a koji najrizičniji?
Najniži opšti rizik: severna Evropa i druga hladnija područja sa malom ili bez lokalne transmisije ozbiljnih bolesti koje prenose komarci.
Najveći rizik od malarije: tropska podsaharska Afrika.
Najveći rizik od denge: tropski delovi Latinske Amerike, južne i jugoistočne Azije i zapadnog Pacifika.
Da li treba brinuti zbog ujeda komarca u Srbiji?
Za običan ujed u Srbiji najčešće nema razloga za paniku. Operi mesto ujeda, izbegavaj češanje i po potrebi stavi hladnu oblogu. Lekaru se obrati ako se reakcija brzo povećava, mesto postane veoma bolno, toplo ili se crvenilo širi.
Medicinski savet potraži i ako se narednih dana pojave visoka temperatura, jaka glavobolja, ukočen vrat, izražena slabost, osip, dezorijentacija ili mišićna slabost. Posebno naglasi lekaru ako si nedavno putovao u tropsko područje. Teški neurološki simptomi, otežano disanje ili ozbiljna alergijska reakcija zahtevaju hitnu pomoć.
Kako smanjiti rizik?
- Koristi repelent sa aktivnim sastojkom kao što su DEET ili ikaridin i prati uputstvo proizvođača.
- Nosi široku odeću dugih rukava i nogavica.
- Koristi mreže na prozorima i mrežu iznad kreveta gde je potrebno.
- Uklanjaj stajaću vodu iz saksija, kanti i drugih posuda.
- Pre putovanja u područje sa malarijom razgovaraj sa lekarom o odgovarajućoj preventivnoj terapiji.
Ovaj tekst je informativnog karaktera i ne zamenjuje pregled ili savet lekara. Rizik za konkretno putovanje proveri prema destinaciji, sezoni i aktuelnim zdravstvenim upozorenjima.
